Senegal maakt zich op voor presidentsverkiezingen. 26 februari 2012 is het zover en dat belooft wat: maar liefst 16 kandidaten strijden om de macht. Onder hen de zittende president Abdoulay Wade, die voor een derde – onrechtmatige – termijn wil gaan, en zanger Youssou N’Dour. Bijzonder is dat ook een vrouw zich onder de kandidaten heeft geschaard: Amsatou Sow Sidibé. De Amsterdamse documentairemaaksters Aida Grovestins en Machteld Aardse laten haar keiharde strijd tegen corruptie, wanbeleid en hebzucht zien in hun documentaire Women of Waalo.

1. Waarom deze documentaire?
Aida (regisseur/producent): “Net als de drie vrouwen die de Nobelprijs voor de Vrede in 2011 wonnen*, staan er steeds meer Afrikaanse vrouwen op om duurzamere en vreedzamere samenlevingen te creëren. Zij zijn de agents of change van nu, onderhandelen tijdens stukgelopen vredesprocessen voor vreedzaam leiderschap en democratisering. Helaas blijven de verhalen van vrouwen en hun strijd voor vreedzame verandering vaak onderbelicht. Women of Waalo laat met het verhaal van Amsatou Sow Sidibé zien hoe vrouwen werken aan een nieuwe vorm van leiderschap in Afrika en waar hun kracht in schuilt. Vrouwen zijn meer dan family caretakers of slachtoffers van onderdrukking.”

2. Vijftien kandidaten staan te trappelen om president Wade van zijn autoritaire troon te stoten. Wat maakt Amsatou Sow Sidibé zo bijzonder?
Aida: “Sow Sidibé is enorm gedreven en heeft zich jarenlang ingezet als professor en advocaat voor de mensenrechten, zowel in Senegal als in andere Afrikaanse landen. Ze is veelvuldig betrokken geweest bij (internationale) vredesbemiddelingen en heeft daarmee een brede ervaring opgedaan waar ze uit kan putten als ze verkozen wordt. Als vrouwelijke leider draagt zij uit dat een politieke leider er voor de hele maatschappij en alle bevolkingsgroepen hoort te zijn, en daarbij de grondwet te respecteren heeft. Vooruitgang kan volgens haar alleen bereikt worden als er in het algemeen belang gehandeld wordt. Ze strijd dan ook tegen corruptie in de Senegalese regering: het is tijd voor een nieuwe vorm van leiderschap in een land waar mannelijke politici te vaak ten prooi zijn gevallen aan de verleidingen van zelfverrijking.”

3. Voormalig ministers Moustapha Niasse en Idrissa Seck worden als favorieten voor de presidentstitel genoemd. Hoe gaat Sow Sidibé de strijd met hen aan?
Aida: “Niasse, Seck en ook N’Dour hebben het geluk dat ze veel meer geld tot hun beschikking hebben om campagne te voeren dan Sow Sidibé. Maar de mannen kampen ook met obstakels: Seck is bijvoorbeeld al eens veroordeeld voor corruptie en N’Dour heeft geen opleiding gehad. Sow Sidibé heeft daarentegen een enorme kennis, veel ervaring en een goede reputatie. Zij zal het tijdens de verkiezingsstrijd vooral moeten hebben van een grassroots campagne. De steun van vrouwenorganisaties zal daarbij essentieel zijn. In onze documentaire levert die grassroots campagne een mooi contrast op met de wijze waarop haar mannelijke tegenkandidaten hun campagnestrijd voeren. Zij laten zich met helikopters of in een lange stoet van fourwheeldrives van dorp naar dorp vervoeren om kiezers te trekken.”

4. Is Senegal wel klaar voor een vrouwelijke leider?
Aida: “De Senegalezen hebben genoeg van de corrupte politici die hun land runnen. Er zijn in Senegal nog nooit zoveel straatprotesten geweest tegen de regering als het afgelopen jaar. Het kan in Sow Sidibé’s voordeel werken dat ze altijd heeft geweigerd om deel uit te maken van het politieke systeem. De zittende president Wade heeft haar gevraagd als vice-premier en ook nog eens als premier – ze sloeg zijn aanbod of zomdat ze geen marionet wilde worden van een corrupt regime.
Tijdens deze verkiezingsstrijd proberen veel van Sow Sidibé’s tegenstanders haar in hun eigen kamp te trekken om zo meer stemmen te verwerven. Ze zijn zich dus maar al te goed bewust van haar capaciteiten. Maar het geeft ook aan dat een vrouwelijke leider nog een gevoelig punt is in Senegal: een vrouw dient zich en public op de tweede plaats te presenteren. Niet als nummer één, zeker niet in de politiek. Het wordt spannend om te zien hoe zij zich tijdens de verkiezingen staande gaat houden tussen al die mannelijke politici, ze heeft een behoorlijk taboe om te doorbreken. Tegelijkertijd is het de Liberiaanse presidente Ellen Johnson Sirleaf ook gelukt om dat taboe te doorbreken. En het staat buiten kijf dat de Senegalezen een president met schone handen willen.”

5. Jullie documentaire wordt deels gefinancierd met behulp van crowdfunding. Waarom?
Machteld (beeldend kunstenaar/producent): “De actualiteit van dit onderwerp wacht niet, dus er was geen tijd voor het lange traject van fondsen aanschrijven en maanden wachten op de uitslag. Die crowdfunding was dus uit pure noodzaak. Het mooie is dat we hierdoor in een vroeg stadium op een interactieve manier in contact zijn gekomen met het publiek. Mensen kunnen het hele filmproces volgen via sociale media en onze website. Veel mensen zijn betrokken, waardoor de discussie over het onderwerp meteen breed gevoerd wordt. Een mooi neveneffect, want we maken de film om het debat te stimuleren.”

De trailer en meer informatie over Women of Waalo zijn te vinden op www.womenofwaalo.com. Benieuwd hoe het afloopt met Amsatou Sow Sidibé? Je kunt jouw steentje bijdragen aan de documentaire via www.cinecrowd.nl en mooie tegengiften verwachten.

* De Nobelprijs voor de Vrede 2011 ging naar drie voorvechters van vrouwenrechten: de Liberiaanse president Ellen Johnson Sirleaf en activiste Leymah Gbowee, en de Jemenitische journaliste Tawakkul Karman.

Artikel voor OneWorld.nl, gepubliceerd op 4 januari 2012. Ook te lezen via deze link: http://www.oneworld.nl/lezen/5-vragen-aan/amsatou-sow-sidibé-de-enige-vrouwelijke-presidentskandidate-senegal

When an overcrowded ferry sank off the coast of Zanzibar on Saturday night, local authorities proved incapable of responding to the disaster, leaving dive centres, sport fishing and parasailing companies to rescue hundreds of survivors.

One eye-witness says the ferry was dangerously overloaded when it departed, “it was the end of Ramadan so people were going home with large quantities of goods. There were approximately 1000 passengers, plus all the cargo they brought along. The ferry carried at least twice or three times more than it should have, yet port officials kept pushing people on, saying it was OK.”

Survivors say the captain started calling for assistance once the ferry got into trouble, but did not get any radio response until the ship had almost sunk at 2am.

An eye-witness from Nungwi told RNW, “around 3.30AM the beach was crowded with villagers; people were panicking and crying, not knowing if their loved ones would make it out of the water alive”.

Rescue attempts
It was still dark when crews from nearby dive centres and fishing companies went to search for survivors. Some returned to shore without success, “no GPS coordinates of the ferry’s location were available and it was pitch black out there. The ferry had sunk and the current and waves were so strong, we could not see or do anything. We did not have any information about where to search.” The search resumed again at dawn.

“A helicopter came from Dar es Salaam and showed us where to go. What we found was horrible: There were lots of people in the water. We picked up the ones who were still alive, but many had drowned. It was a terrible sight especially because lots of babies and children were floating among the debris.”

Taking responsibility
There is a growing feeling of anger among survivors that their loved ones who died where failed by the authorities.

“It is not fair the authorities keep getting away with this,” says one angry survivor. “It was bound to happen someday; they pack us like sardines on these ferries and safety issues are ignored. With only a few life jackets on board and with no emergency response system to rely on, it is a miracle that anyone survived this tragedy. The authorities need to take responsibility and address these problems, so future disasters can be prevented”.

Rescuers and survivors have begun calling for stricter adherence to safety regulations and assistance to establish an emergency response system.

Article for Radio Netherlands Worldwide – Africa Desk, published on 12 September 2011

Het kamp in noordoost Kenia heeft zijn opvangcapaciteit van 90.000 vluchtelingen allang overschreden; inmiddels zitten er minstens 400.000 Somalische vluchtelingen, 45 procent van hen ernstig ondervoed. En alsof dat nog niet genoeg is, komen er dagelijks nog zo’n 1.300 uitgeputte mensen bij. Voornamelijk vrouwen en kinderen, op de vlucht voor de dodelijke combinatie van droogte, conflict en stijgende voedselprijzen.

Niet alleen de Somaliërs zijn getroffen; de extreme droogte in de Hoorn van Afrika heeft verregaande gevolgen voor de hele regio. Al twee jaar is er nauwelijks een druppel regen gevallen waardoor oogsten mislukken, vee bij bosjes het loodje legt en voedselprijzen stijgen. Met als gevolg dat ruim elf miljoen mensen verspreid over Somalië, Kenia, Ethiopië, Djibouti, Eritrea, Zuid-Sudan en Uganda slachtoffer zijn van de enorme voedselschaarste en een gruwelijke hongerdood dreigen te sterven. Frappant detail: hulpverleners waarschuwden eind 2010 al voor deze desastreuze humanitaire ramp.

Alles wees er namelijk op dat dit stond te gebeuren. In de Hoorn van Afrika wordt met een waarschuwingssysteem gewerkt dat nauwkeurig aangeeft of er voedseltekorten dreigen en of er preventief ingegrepen moet worden. Gebaseerd op satellieten, regenmeters en voedselprijsanalyses, konden hulpverleners vorig jaar al aangeven dat deze humanitaire ramp voor de deur stond.

Waarom is er dan geen actie ondernomen? Waarom lijkt het alsof er eerst uitgemergelde en stervende kinderen op tv nodig zijn voordat de hulp op gang komt? Net als jaren geleden in Ethiopië en Sudan, wisten we ook nu dat er een ramp te gebeuren stond. Met preventieve maatregelen hadden de gevolgen beperkt kunnen blijven, maar het mocht ook dit keer niet zo zijn. Waarom moeten we eerst geconfronteerd worden met beelden van ultieme ellende voordat we in beweging komen?

Het is een schrijnende conclusie, maar blijkbaar moet een ramp eerst goed op ons netvlies gebrand zijn. Een bijna-ramp maakt nou eenmaal niet zoveel indruk. En zo zien we dus weer honderden ondervoede kinderen voorbij komen die op sterven na dood zijn, en waarvoor de hulp eigenlijk al te laat is.

Toch is het hopelijk niet te laat voor Awala. Als een wonder kwam het jongetje gisteren in Dadaab levend ter wereld nadat zijn moeder wekenlang te voet onderweg was geweest. Niet voor niks noemde ze het jochie dan ook Awala, watlucky person betekent. Want, hij leefde! Of het jochie echt lucky is moeten we nog zien. Laten we in ieder geval voor Awala hopen dat de wereld snel in beweging komt, zodat hem een langer leven dan dat van een paar dagen beschoren is.

Column voor Internationale Samenwerking Magazine, gepubliceerd op 15 juli 2011

Lotte Vermeij is in the race to become a special reporter during the UN General Assembly and wants to keep you posted via all social media during the entire event, straight from New York! Yet, she needs your votes!

Please show her your support by following the link below and go to the “Nederland en de VN” facebook page. “Like” the page, then click on “Stem op jouw favoriet” and find Lotte’s video “Lotte Vermeij – Send Lotte to the UN”. Leave a comment below her video and click on “Stem!” to vote. You can vote until Thursday July 14th, so hurry and tell her about all your questions to the UN!

Facebook link: http://www.facebook.com/NederlandendeVN?sk=app_153773201357777

If you do not have a Facebook account but still would like to watch Lotte’s video, you can do so on Youtube by following this link: Send Lotte to the UN

Kippenvel liep over mijn rug toen ik Kon Kelei, Valentino Achak Dung en Lam Tungwar ontroerd hoorde vertellen over hun plannen voor de toekomst van Zuid-Sudan. Alle drie voormalig kindsoldaten uit Zuid-Sudan, alle drie behorend tot de 20.000 ‘Lost Boys’ die blootsvoets op de vlucht voor een afschuwelijk conflict losgescheurd werden van hun families. Maar, ook alle drie het levende bewijs dat er – in tegenstelling tot wat veel mensen denken – hoop is voor de grofweg 250.000 kindsoldaten die onze wereld nog telt.

Jaren geleden kregen alle drie de jongens een kans om de oorlog te ontvluchten. Kon Kelei kwam naar Nederland, Valentino ging naar de VS en Lam kwam in Engeland terecht. Stuk voor stuk lieten ze zich niet uit het veld slaan door hun traumatische verleden als kindsoldaat maar namen juist de touwtjes in handen om een succes van hun toekomst te maken. En dat lukte: Kon Kelei werd advocaat, Valentino schreef met Dave Eggers de wereldwijde bestseller ‘Wat is de Wat?’ en Lam ontpopte zich tot een van de meest succesvolle zangers van Oost Afrika.

Ondanks hun successen bleven ze alle drie vastbesloten ooit voorgoed terug te keren naar hun thuisland. Valentino: “De VN hielp ons tijdens de oorlog in de hoop dat wij op een dag hetzelfde zouden gaan doen.” Die dag is nu aangebroken want de drie jongens zijn terug in Zuid- Sudan om de levens van hun landgenoten te transformeren. Kon Kelei gaat de Zuid-Sudanezen bijstaan als advocaat en zijn opgedane kennis van onder andere mensenrechten overbrengen. Valentino heeft Zuid- Sudan’s eerste middelbare school opgericht en begeleidt het nationale basketbalteam. En Lam streeft ernaar om het potentieel van de jeugd te ontwikkelen. Want die jeugd, dat is de belofte van Afrika.

Toen ik drie jaar geleden besloot naar Afrika te vertrekken om onderzoek te doen naar kindsoldaten, werden er continu angstige vragen op me afgevuurd. Doe je wel voorzichtig? Is het wel verstandig om daar als meisje helemaal alleen naartoe te gaan? Zijn die kindsoldaten niet gevaarlijk? Waarom zoek je die conflictgebieden toch steeds op? Kom je wel levend terug? Het ging maar door, want men scheen overtuigd te zijn dat eens een kindsoldaat, altijd een kindsoldaat betekent.

Eigenwijs sloeg ik alle goedbedoelde adviezen om me bij een organisatie aan te sluiten in de wind, en ging alleen op pad. En, ondervond het tegenovergestelde van het gevaar waar al die mensen me voor hadden gewaarschuwd. De afgelopen jaren kwam ik honderden jongens en meiden tegen die een leven als kindsoldaat achter de rug hadden, en nu net als Kon, Valentino en Lam heel hard hun best deden om een nieuwe toekomst op te bouwen. Een waanzinnige inspiratie want deze voormalig kindsoldaten weten als geen ander hoe ze hun land kunnen helpen om problemen te voorkomen.

Luisterend naar de verhalen van Kon, Valentino en Lam krijg ik dan ook spontaan kippenvel. Zoals Kon zei: “Geef je rechten nooit op. Blijf knokken, het komt altijd weer goed.” Ik ben zo trots op die jongens; trots op hoe ze hun leven weer op de rails hebben gekregen, trots hoe ze kindsoldaten een gezicht geven en trots hoe ze nu het leven van anderen transformeren. En, u moet weten dat er nog duizenden jongens en meiden zoals Kon, Valentino en Lam zijn. Zoals Clinton vorig jaar al over Valentino zei: “Next time you hear somebody say that once children are scarred by war, killing and dying they cannot be recovered; remember this man.”
En zo is het.

Column voor Internationale Samenwerking, gepubliceerd op 13 juli 2011

You can vote by going to the “Nederland en de VN” facebook page via the link below. The page is in Dutch but I’ll help you through in three easy steps:

1 -> Follow this link and “Like” the Nederland en de VN page. This will allow you to vote.

2 -> Then, click on “Stem op jouw favoriet” and you’ll be directed to the page which contains my video: “Lotte Vermeij – Send Lotte to the UN”

3 -> Click on my video and then click on the “Stem!” button below my video and/or leave your comment. That’s it!

Thank you for your support, I’ll keep you posted!!

Nee dus. Hoewel het Nederlandse aandeel in de slavenhandel vanuit Afrika naar Suriname en de Nederlandse Antillen in 1863 ten einde kwam, is slavernij nog steeds een verontrustend probleem in Nederland. In maart berichtten de Wereldomroep, Trouw en NRC van wantoestanden in de diplomatieke kringen van Den Haag; personeel van een rijtje ambassadeurs leek heus slachtoffer geworden te zijn van moderne slavernij. Paspoorten van inwonende dienstbodes (voornamelijk Indonesisch en Filipijns) werden ingenomen, ze werden gedwongen binnenshuis te blijven, en er moest zeven dagen per week gewerkt worden voor een hongerloontje van slechts een paar honderd dollar per maand. Waar uiteraard de dagelijkse benodigdheden gewoon van betaald moesten worden. Schandalig.

Ook mensenhandel is nog steeds een florerende vorm van moderne slavernij in Nederland. Regelmatig horen we van mensensmokkelbendes die illegalen onder erbarmelijke omstandigheden voor zich laten werken. Meisjes en vrouwen uit Oost Europa en Afrika die hier als gedwongen prostituee aan de slag moeten zijn daar het ultieme voorbeeld van; zo zit meer dan 50 procent van de prostituees in Amsterdam onvrijwillig achter het raam en worden zij stuk voor stuk uitgebuit. Het is alom bekend dat intimidatie, geweld en verkrachting niet worden geschuwd om deze meisjes in het gareel te houden.

Wat minder bekend is, is dat er ook nog malafide uitzendbureaus zijn die zo’n honderdduizend voornamelijk Poolse werknemers compleet uitmelken – als ware het melkkoeien. Onderbetaling, veel te lange werkuren, exorbitante bedragen voor huisvesting; het is allemaal de normaalste zaak van de wereld voor deze Nederlandse uitzendbureaus. Zelfs het recht om ziek te zijn wordt de werknemers onthouden. Niet verrassend wordt er ook in deze gevallen weer gesproken van moderne slavernij.

Ondanks dat Nederland slavernij dus al in 1863 afschafte, vindt moderne slavernij nog altijd dagelijks plaats, recht onder onze neus. Wat wel veranderd is, is het karakter van slavernij; waar een slaaf vroeger het bezit was van de slavendrijver, wordt de slaaf tegenwoordig beschouwd als compleet controleerbaar gebruiksvoorwerp. Heeft de moderne slavendrijver zijn slaaf niet meer nodig, dan wordt deze als het ware bij het grof vuil gezet en mag voortaan weer zijn eigen leven dirigeren. Met andere woorden: aan zijn lot overgelaten.

Ook de behandeling van slaven is veranderd. In de 18^e eeuw zagen Nederlandse slavendrijvers zagen zich nog gedwongen voor voedsel, gezondheidszorg en huisvesting voor hun slaven te zorgen. Er was zelfs een regeling voor zwangerschapsverlof en er was een maximum aan het aantal werkuren per dag verbonden. Dat zien we moderne slavendrijvers niet meer doen. Nee, tegenwoordig lijkt het de normaalste zaak van de wereld dat slavendrijvers paspoorten innemen, lonen niet uitbetalen, of hun slaven zelfs aan de lopende band verkrachten.

Wat mij betreft heeft Nederland dan ook nog een lange weg te gaan voordat we met recht kunnen vieren dat slavernij getrotseerd is. En niet alleen in Nederland is deze strijd nog niet gestreden; hoewel slavernij tegenwoordig illegaal is in de meeste landen, is de problematiek rondom moderne slavernij wereldwijd terug te vinden. Sterker nog, slavernij is booming business. Momenteel worden er zo’n 100 miljoen slaven dagelijks afgebeuld en dit aantal groeit wereldwijd nog steeds. Ook wij hebben daar ons aandeel in. Denk maar eens aan de chocolade die wij eten; veelal geproduceerd door kindslaven in West-Afrika. En onze kleding en schoenen; geproduceerd door slaven in India of Pakistan. Hier kunnen wij zelf iets tegen doen, onder andere door verantwoorde producten te kopen. Maar de grote vraag blijft natuurlijk; hoe kan het dat moderne slavernij nog zo’n grote rol in onze samenleving speelt? Wanneer zullen die moderne slavendrijvers eindelijk serieus aangepakt worden en terechtstaan voor het misbruik dat zij maken van de meest kwetsbaren?

Column voor Internationale Samenwerking, gepubliceerd op 5 juli 2011

“What happened at the institution in terms of racial reconciliation was nothing short of a miracle”, aldus Oprah Winfrey, die afgelopen week haar ere-doctoraat van de universiteit ontving. En daarmee sloeg ze de spijker op z’n kop. Na het Reitz incident had werkelijk niemand nog hoop dat blank en zwart ooit weer samen zouden werken op de universiteit. Al tien jaar lang waren verwoede pogingen gedaan om samenwerking tussen blank en zwart te bevorderen en studenten te integreren op de campus. Allemaal zonder succes; racistische leuzen bleven aan de orde van de dag, zwart en blank bezetten gewoon elk hun eigen deel van de campus gebouwen en claimden zelfs aparte zwarte en blanke ingangen. De spanning was om te snijden, het leek wel alsof Apartheid terug gekeerd was.

Totdat professor Jansen op het toneel verscheen en het roer radicaal omgooide in een poging blank en zwart te verbroederen. Hij zorgde ervoor dat de aanklacht tegen de studenten van het Reitz incident werd ingetrokken, voerde een alcoholverbod op de campus in en gaf het startschot voor een reeks vergaande veranderingen. Geïnspireerd door Aartsbisschop Desmond Tutu was professor Jansen ervan overtuigd dat vergeving juist de manier was om zwart en blank te verenigen. Bestraffing en vergelding zouden volgens Jansen de problematiek alleen maar verergeren. Een omstreden aanpak en zijn acties bleven dan ook niet onopgemerkt: vanuit de politiek volgden golven van kritiek, Jansen werd als crimineel bestempeld, studenten keerden zich tegen hem en hij ontving talloze doodsbedreigingen. Hoe durfde de professor de Reitz aanklacht in te trekken? De blanke studenten moesten hoe dan ook terecht staan voor de vernedering van zwarte medewerksters en racistische uitingen.

Maar professor Jansen liet zich niet intimideren. Hij hield zijn poot stijf, ging het anders aanpakken op de universiteit en hield vast aan zijn geloof in vergeving. “Forgiveness is power”, zei hij keer op keer als er weer een golf van kritiek over hem heen kwam, in navolging van zijn grote voorbeeld: Aartsbisschop Tutu. Tijdens zijn jeugd had Jansen gezien hoe Tutu een woedende menigte in rende om het leven van een man te redden. De menigte stond op het punt de man uit wraak te vermoorden door “necklacing” – een techniek waarbij een band gevuld met benzine om de nek wordt geplaatst en in brand wordt gestoken. Tegen alle verwachtingen in redde Tutu de man van de razende menigte en werd op dat moment een bron van inspiratie voor professor Jansen.

“Wraak leidt alleen maar tot situaties zoals die in het Midden Oosten”, aldus professor Jansen. “Aartsbisschop Tutu’s beslissing om een op wraak beluste menigte in te duiken en een man van ‘necklacing’ te redden, gaat compleet tegen de logica van de meeste mensen in. Maar om Zuid-Afrika te redden, om elk diep verdeelde gemeenschap te kunnen redden, hebben we leiders nodig die tegen de logica van ‘oog om oog, tand om tand’ ingaan. We kunnen niet langer verder met de houding ‘als jij mij pijn doet, doe ik jou pijn’. Apartheid heeft alle Zuid-Afrikanen verwond, zwart en blank, maar we moeten samen verder en dus naar oplossingen kijken om onze wonden te laten helen. Dankzij aartsbisschop Tutu weet ik dat vergeving van elkaars daden de oplossing is. Ook voor de chaos en haat op deze universiteit”.

Vasthoudend aan zijn onverwoestbare geloof in de kracht van vergeving lukte het professor Jansen wonder boven wonder om de University of Free State te transformeren. Ondanks alle kritiek en bedreigingen ging Jansen door met zijn missie en bracht in minder dan 18 maanden een verschil van dag en nacht teweeg. Hij leerde zijn studenten over het belang van vergeving en de kansen die voor hen lagen als ze samen zouden gaan werken. Met succes, want tegen alle verwachtingen in werd zelfs het Reitz incident opgelost door middel van vergeving. Racisme en haat behoren inmiddels tot het verleden van de universiteit, studenten worden niet langer als een huidskleur gezien, en leiderschap wordt niet langer door huidskleur gedefinieerd. Studenten worden nu als personen gezien en gewaardeerd voor hun capaciteiten, niet om hun huidskleur. Er wordt niet meer gedronken op de campus waardoor vandalisme, racistische uitingen en seksistisch gedrag enorm gedaald zijn. En ook prestaties zijn drastisch veranderd; de universiteit had altijd een van de laagste slagingskansen maar inmiddels schieten cijfers omhoog. Volgens studenten is de universiteit dankzij professor Jansen van een onveilige plek veranderd in een inspirerende leef- en studieomgeving.

Zoals aartsbisschop Tutu een bron van inspiratie was voor Jansen, zal de professor zelf de komende jaren hopelijk ook als voorbeeld gezien worden want er is nog een lange weg te gaan voordat racisme en haat uitgeroeid zullen zijn in Zuid Afrika. Hoe omstreden professor Jansen’s ideeën ook waren, zijn onmogelijk lijkende missie lijkt geslaagd te zijn. Na alle gebeurtenissen had niemand in Zuid Afrika nog durven hopen dat de University of Free State kon veranderen in een plek waar blanke en zwarte studenten als vrienden met elkaar omgaan, en waar niet langer sprake is van haat. Toch heeft Professor Jansen het samen met zijn studenten bereikt. En hij is maar wat trots dat ze racisme, geweld en haat door vergeving hebben overwonnen, ondanks alle bedreigingen. Stralend quote hij zijn grote voorbeeld Tutu nog maar eens: “Forgiveness is not for sissies”.

Column voor Internationale Samenwerking, gepubliceerd op 30 juni 2011

Vol zelfmedelijden gingen mijn vriendinnetje en ik een zinloos gevecht aan met de regendruppels die onverstoord over onze wangen biggelden. We waren er heilig van overtuigd als verzopen katten op school aan te komen, en oh wat was dat irritant voor een stel pubers. Ook al hield mijn rode regenjas het meeste water buiten en werd mijn trui lang niet nat, mijn spijkerbroek plakte vies aan mijn benen en weigerde de eerste drie uur ook maar enigszins droog te worden. Zo voelt het om helemaal doorweekt te zijn. Dácht ik.

Totdat ik bij Victoria Falls leerde dat zo’n Nederlandse hoosbui eigenlijk weinig voorstelt. Per seconde stort er namelijk zo’n één miljoen liter van ‘s werelds grootste watervallen de afgrond in, met als gevolg dat er een ongelofelijke hoeveelheid water direct weer omhoog komt. In het droge seizoen is deze met regen vergelijkbare spray een fijne nevel, maar in het regenseizoen lijken er bakken met water door de lucht te vliegen. Zelfs helemaal bovenop de berg tegenover de watervallen komt het water letterlijk van alle kanten en gaat dwars door alles heen. Of je nou 1, 2 of 6 regenpakken over elkaar heen draagt; het maakt niet uit. Het water kruipt óf via je tenen omhoog óf stroomt langs je nek in grote stralen naar beneden. Álles, maar dan ook alles is binnen een paar minuten helemaal doorweekt. Stel het je voor alsof je net een uur lang door een autowasstraat heen bent geslingerd; zo zie je er ongeveer uit na een bezoek aan Vic Falls tijdens het regenseizoen. En eerlijk is eerlijk; het is fantastisch.

Het rondvliegende water heeft een bijna magische uitwerking op bezoekers aan Vic Falls. Ook al is iedereen tot op het bot doordrenkt, niemand piept over nat worden. Er wordt genoten van de extreem groene jungle langs de watervallen – die er inderdaad juist dankzij die enorme hoeveelheden water is. Want waar het omliggende landschap vooral dor en zandkleurig is, naast Vic Falls groeien bomen en planten alsof hun leven er van af hangt. Het is alsof de explosie van groen er voor zorgt dat bezoekers de kracht van water plotseling leren te waarderen.  Plotseling is er begrip voor het feit dat de gemiddelde Afrikaan dolgelukkig wordt van een lekkere stortbui en spontaan een vreugdedans maakt. Want wat is er een groot verschil tussen de naar regen smachtende Afrikaanse landschappen en deze wildernis van groen.

Een betoverende ervaring waardoor ook ik me realiseer dat het vroeger allemaal maar relatief was als ik zeiknat van de regen thuis kwam. Én dat wij ons maar gelukkig mogen prijzen met al die regen. Ik zal voor altijd aan de magie van Vic Falls denken als ik ooit weer eens in Nederland door de regen fiets. Met een glimlach op m’n gezicht.

Column voor Internationale Samenwerking, gepubliceerd op 20 juni 2011

Om je een indruk te geven van de omgeving: het huisje staat precies op de grens van een wild bosgebied en uitgestrekte graslanden, een paar kilometer van de grens met Zimbabwe verwijderd. De dichtstbijzijnde buren wonen zo’n 5 kilometer verderop, dus je kunt je voorstellen dat het lekker rustig is rond het huisje. De enige geluiden die de stilte doorbreken zijn die van de natuur; tientallen soorten vogels zingen er op los, antilopes herkauwen onder luid gesmak hun gras, en af en toe stampen er een paar olifanten langs. Het lijkt allemaal zo vredig onder de warme zon.

Maar zodra de nacht valt verandert alles. De geluiden zijn anders en zodra de zon onder is wordt het paradijs ingeruild voor een spookachtige wereld. Het enige licht is het flauwe schijnsel van de maan, de wind raast door het lange gras en onweer rommelt elke nacht dreigend op de achtergrond. Talloze vleermuizen vliegen door de donkere nacht en leeuwen brullen onophoudelijk terwijl het gekrijs van hyena’s door merg en been gaat. Ze zijn klaar voor de jacht en gebruiken daarvoor maar al te graag de graslanden rondom het huisje. Iedere keer als we een karkas van een buffel of gnoe langs het hek vinden, ben ik maar wat opgelucht dat die leeuwen met hun alles verslindende kaken niet het erf op zijn gekomen.

Wat ik wel vaak in of rond het huis vind, zijn slangen en spinnen. Er woont een dikke vogelspin precies voor de deur, en er wonen nog zo’n twintig harige spinnen ín het huisje. En het is eigenlijk wel fijn om ze als huisgenoten te hebben want ze eten met smaak de overvloed aan muggen en andere beestjes op. De verzameling aan giftige slangen die hier rond hangt is echter iets minder fijn en vraagt om wat kleine aanpassingen. Een cursus veilig slangen verwijderen bleek namelijk nogal handig geweest te zijn, na drie pofadders en twee spuugcobra’s in de douche aangetroffen te hebben. Want hoe krijg je die beesten er nou weer uit nadat ze hebben besloten dat de badkamer een lekkere schuilplaats voor ze is? Jammer genoeg woont hier geen broer van Steve Irwin in de buurt en niet meer douchen is ook niet echt een optie. Dus dan maar zelf aan de slag met een van regenpijp geïmproviseerde slangen-vang-buis.

Gelukkig waren vier van de vijf slangen zo vriendelijk om steeds binnen een paar uur zelf in de buis te verdwijnen (die voor hen schijnbaar op een comfortabel hol lijkt) en konden we ze 10 kilometer verderop weer veilig uitzetten. Maar, we hadden ook te maken met een nogal koppige spuugcobra die zich niet wilde laten vangen. Pas na twee dagen kroop het beest eindelijk in de buis en kwam er met een kwaad sissend geluid weer uit toen we hem vrij lieten. Een gevaarlijk klusje, want zoals de naam al verraad kunnen spuugcobra’s niet alleen venijnig bijten maar ook nog met hun gif spugen en mikken daarbij het liefst op je ogen. Gevolg: acute blindheid die permanent wordt als je ogen niet juist behandeld worden. En laten hier nou net geen dokters in the middle nowhere wonen…

Column voor Internationale Samenwerking, gepubliceerd op 6 juni 2011